11 Min. read

“… เทียน รวมอยู่ในกลุ่มเครื่องสักการบูชาคือ ‘ดอกไม้ธูปเทียน’ นักปราชญ์ผู้รู้ท่านแยกความหมายไว้ว่า เทียนเป็นเครื่องบูชาพระธรรมคุณสำหรับจุดกำจัดความมืดเอาแสงสว่าง ซึ่งเปรียบเสมือนประทีปส่องทางดำเนินชีวิตชี้ผิดชี้ถูกชี้บาปบุญคุณโทษประโยชน์มิใช่ประโยชน์

สำหรับเทียนนั้นที่มาเดิมก็มาจากขี้ผึ้ง ต่อมาพัฒนามาเป็นเทียนไข ส่วนที่เล่มเล็กเล่มใหญ่นั้นก็แล้วแต่ฝีมือของคนเป็นสำคัญ แต่อย่างไรก็ดี ไม่ว่าเทียนขี้ผึ้งหรือเทียนไขก็ตาม ประโยชน์ใช้สอยก็ไม่ต่างกัน คือใช้จุดเอาแสงสว่างหรือไม่ก็จุดเป็นพิธี เช่น จุดบูชาหรือทำน้ำมนต์เสกน้ำมัน เป็นต้น ส่วนที่พัฒนาการออกมาเป็นแท่งใหญ่เล็กกลมหรือสี่เหลี่ยมหรือแกะสลักประดับลวดลายสีต่างๆ นั้นก็เป็นเรื่องพัฒนาการในการใส่แนวคิดของคนมีฝีมือเท่านั้นเอง

เมื่อว่ากันถึงเทียนพรรษา ในความหมายที่หนึ่ง คือเทียนที่จุดดูหนังสือ อ่านหนังสือ ท่องหนังสือ ของพระสงฆ์สามเณรที่บวชเรียนเขียนอ่านพระธรรมวินัยพระไตรปิฎกสืบทอดอายุพระพุทธศาสนา ก่อนที่จะพัฒนามาเป็นการใช้ไต้หรือตะเกียงและไฟฟ้าอย่างที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน ในอดีตความหมายหนึ่งคือจุดเป็นเครื่องสักการบูชาพระรัตนตรัย โดยติดที่เชิงเทียนจัดวางไว้ให้สวยงามที่โต๊ะหมู่บูชา อีกลักษณะหนึ่งสำหรับจัดวางไว้ข้างหน้าโต๊ะหมู่บูชา ในความหมายว่าจุดเป็นเครื่องสักการบูชาเช่นเดียวกัน ส่วนที่มีการแกะสลักลวดลายหรือใช้ลายติดพิมพ์จนถึงขั้นจัดประเภทแยกแยะความสวยงามของต้นเทียนรวมทั้งขบวนแห่จัดประกวดประชันกันนั้น ก็เป็นอีกแนวคิดหนึ่งที่มุ่งส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมของชาติและเป็นเรื่องของศิลปะซึ่งอยู่ในขีดความรู้ความสามารถของช่างเป็นสำคัญ …” – คำนิยม พระธรรมวรนายก เจ้าคณะจังหวัดนครราชสีมา 

วัดใหม่สระประทุม อ.โชคชัย

ชาวบ้านช่วยกันคนละไม้คนละมือ มือก็ทำ ปากก็พูด สนุกสนาน

วัดใหม่สระประทุม … ชื่อนี้เชื่อว่าหลายคนนึกถึงความสวยงามทรงคุณค่าและโอฬาริกของขบวนแห่เทียนพรรษาเป็นลำดับแรก เพราะนี่คือวัดหนึ่งเดียวที่ครองแชมป์ครองถ้วยพระราชทานมากครั้งที่สุดของจังหวัดนครราชสีมา ชนะเลิศติดต่อกันถึง 11 สมัย!! และเนื่องในวันเข้าพรรษาซึ่งเป็นอีกวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาที่เวียนมาบรรจบครบอีกวาระหนึ่ง ผมและทีมงานจึงได้ทำเรื่องขออนุญาตท่านเจ้าอาวาสวัดใหม่ฯ พระครูพิทักษ์ ปทุมมากร เจ้าคณะอำเภอโชคชัย และเดินทางไปที่โชคชัยเพื่อเข้าชมการเตรียมงานและสัมภาษณ์ ช่างสุวินัย หมี่่กระโทก ถึงที่มาที่ไปและการวางแผนงานในปีนี้

เมื่อมาถึง บอกเลยว่าบรรยากาศภายในวัดครึกครื้นไม่น้อย เพราะมีชาวบ้านมากหน้าหลายตา ทั้งผู้เฒ่าผู้แก่ คนหนุ่มคนสาว พระสงฆ์องค์เจ้า มาร่วม ‘ลงแขก’ ช่วยกันคน (รูป) ละไม้ละมืออย่างขันแข็งเพื่อทำขบวนเทียนอย่างที่ตั้งใจ แต่ละคน (รูป) แยกกันไปตามแผนกที่ตัวเองได้รับมอบหมายหรือถนัด ต่างคนต่างทำ ไม่ต้องมีคนมาคุมหรือสั่งการอะไรกันมากนัก เพราะแต่ละคน (รูป) ล้วนรู้หน้าที่ของตนเองเป็นอย่างดี

ผมมองตามด้วยความสุขใจ แต่ละคนมีรอยยิ้ม สนทนาภาษาโคราชกับผมอย่างมีมิตรจิตมิตรใจ แต่ถึงคุยเยอะมือก็ไม่ว่างนะ ทำไปด้วยคุยไปด้วย เพลิน!

งานละเอียดต้องมา

ผมเดินตามหานายช่างใหญ่ซึ่งซ่อนตัวอยู่ภายในอาคารขนาดไม่ใหญ่ไม่เล็ก โอ่โถง แต่ก็เต็มไปด้วยต้นเทียนพรรษาต้นเบ้อเร่อหลายต้นวางเรียงรายอยู่กลางห้อง เทียนแต่ละต้นถูกแกะสลักอย่างวิจิตรบรรจงและสวยงาม ผมเห็นภาพพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์องค์ในหลวงรัชกาลที่ 9 สมเด็จย่า พระบรมวงศานุวงศ์พระองค์อื่นๆ อยู่บนต้นเทียน เปล่งประกายเรืองโรจน์ท่ามกลางแสงสปอร์ตไลท์ที่ฉายจ้าอยู่ใกล้ตัวนายช่างใหญ่ เขากำลังใช้สมาธิจรดจ้องไปที่มือของตัวเองและตำแหน่งที่เขากำลังวาดมือให้เป็นไปตามจินตนาการ เพียงควับเดียว ลายกนกอันแสดงความอ่อนช้อยก็ปรากฏโฉม ผมปล่อยให้นายช่างทำงานสักครู่ และเดินชมต้นเทียนที่วางอยู่รอบๆ อย่างสนใจ ใส่ใจ ใคร่รู้ … ในสายตาคนไม่มีหัวศิลป์ เวลาดูงานเหล่านี้ก็มักจะมองไม่ค่อยเข้าใจลึกซึ้ง แต่สามารถมองออกว่างาม สวย อัศจรรย์ และร่ำๆ อยู่ในใจว่า เขาทำได้ยังไงหว่า? … คิดเพียงครู่ไม่นาน นายช่างใหญ่ก็วางมือ ปิดเพลงในสไตล์อัลเทอร์เนทีฟร็อกลง และพูดคุยกับเรา

ช่างสุวินัย หมี่่กระโทก

พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์ในหลวงรัชกาลที่ 9 เมื่อครั้งทรงผนวช

แนะนำตัวเองครับ |

ช่างสุวินัย หมี่กระโทกครับ ทำตำแหน่งช่างใหญ่ให้วัดใหม่สระประทุมมาตั้งแต่ปี 2548 แล้วครับ ในปีก่อนๆ ก็เคยทำอยู่กับน้าชาย แกชื่อ ฉลวย หวลกระโทก เคยเป็นช่างใหญ่อยู่ที่นี่ ตอนนั้นผมก็ช่วยแกแกะต้นเทียนแกะลายบ้างอะไรบ้าง พอในปี 47 วัดใหม่ฯชนะเลิศได้ถ้วยท่านสุวัจน์ ปีนั้นวัดใหม่ฯได้เป็นปีแรก พอได้รางวัลทำได้สำเร็จแล้วน้าแกก็วางมือ เราก็ขึ้นมาเป็นช่างใหญ่ตรงนี้แทนแก พอปี 48 เราก็ได้รางวัลชนะเลิศอีกครั้ง ครั้งนี้เป็นปีแรกที่สมเด็จพระเทพฯพระราชทานถ้วยมาให้เรา เราก็ได้ตั้งแต่นั้นติดต่อกันมา 11 ปีครับ

ถามว่าทำไมถึงเข้ามาช่วยงานตรงนี้ได้ คือนอกจากที่น้าชายชักชวนแล้ว ส่วนตัวผมชอบงานศิลปะมาตั้งแต่เด็กๆ แล้วครับ เมื่อก่อนตอนประถม ตอนป.1 ก็จะรับจ้างเพื่อนวาดรูป ได้ค่าจ้างเป็นขนมบ้าง ตุ๊กตาบ้าง คือผมผูกพันกับศิลปะมาตั้งแต่เด็กๆ แล้วครับ พอจบมัธยมฯก็กะจะเรียนต่อด้านศิลปะนะครับ แต่ตอนนั้นมันยังไม่เปิด ก็เลยหันเหไปเรียนสถาปัตย์ฯที่เทคโนราชมงคลแทนครับ พอจบออกมาผมก็รับงานปั้นงานออกแบบอะไรต่างๆ เป็นงานอิสระครับ นอกจากนี้ก็เป็น อบต.อยู่ที่โชคชัยด้วย

หน้าที่นายช่างใหญ่ต้องทำอะไรบ้างครับ |

สำหรับผมก็วางแผนงานทั้งหมดครับ ก็จะมีการคิด วางแผน ลำดับงานทั้งหมด กำหนดธีมเรื่องที่จะเล่น แล้วก็บริหารจัดการให้ขบวนเทียนเสร็จทันเวลาที่กำหนดอะไรประมาณนี้ครับ ที่สำคัญคือแกะต้นเทียนพรรษาครับ

ว่าด้วยเรื่องของธีมในปีนี้ |

ปีนี้ที่เราเน้นๆ เลยก็มีด้วยกัน 2 ส่วน ส่วนแรกจะนำเสนอเรื่องราวที่เกี่ยวเนื่องกับการส่งเสด็จในหลวงรัชกาลที่ 9 สู่สวรรคาลัย อีกส่วนจะแฝงหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาและพุทธประวัติต่างๆ ครับ อย่างต้นเทียนพรรษาที่ผมกำลังแกะอยู่ก็จะมีด้วยกัน 2 ด้าน ด้านหนึ่งจะแกะสลักเนื้อหาที่เกี่ยวกับพระพุทธประวัติ อีกด้านจะเป็นพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์แห่งองค์ในหลวงรัชกาลที่ 9 ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ รวมถึงพระบรมวงศานุวงศ์อื่นๆ ด้วยครับ

บรรจงในทุกๆ รายละเอียดเพื่อให้ผลงานงดงามแม้เมื่อเพ่งดูในระยะใกล้

ปีนี้วางแผนอย่างไรครับ |

ที่ผมวางแผนเอาไว้ก็คือ เราจะทำให้เสร็จไปทีละอย่าง ทำต้นเทียนให้เสร็จก่อน แล้วค่อยไปลุยกันที่รถเทียน เพราะอย่างทุกปีที่เราทำๆ มา ถ้าเป็นในส่วนของต้นเทียน ทุกปีเราจะทำให้เสร็จเกือบๆ จะวันแห่ แต่ปีนี้เป็นปีแรกที่เราจะมาเร่งต้นเทียนให้เสร็จก่อน กะว่าจะเสร็จให้ไว ในส่วนของเวลาที่เหลือเราจะทุ่มเทอยู่ที่รถเทียน เมื่อก่อนเนี่ย เดือนสุดท้ายเราจะแกะเทียนไปด้วยขึ้นโครงรถไปด้วย เหมือนกับว่าเราจะต้องดูสองทาง พอไปดูที่โครงรถไปดัดเหล็กเสร็จแล้วก็กลับมาแกะเทียนต่อ มันเหมือนวิ่งสองทาง ก็เลยตั้งใจว่าปีนี้จะแกะต้นเทียนให้เสร็จก่อน จากนั้นเราจะได้ไปอยู่ที่รถเทียนอย่างเดียวเลย 

โดยส่วนใหญ่ใช้เวลาในการทำขบวนเทียนกันนานเท่าไรครับ |

ไม่แน่นอนครับ มีอยู่ปีหนึ่งตอนนั้นผมเข้ามาช่วยงานช้า เหลือเวลาแค่ 32 วัน แต่ปีนั้นเราก็ได้ถ้วยฯ หรือบางปีก็เคยมีที่ทำแบบเต็มๆ 3 เดือน ในส่วนของปีนี้ก็ตั้งใจไว้ว่าจะใช้เวลาทั้งหมด 2 เดือน เพราะผมเข้ามาแกะต้นเทียนพรรษาไปแล้วหนึ่งเดือน

เป็นแชมป์ติดต่อกัน 11 สมัย  มีเคล็ดลับอะไรบ้างไหมครับ |

อยู่ที่ความตั้งใจครับ ซึ่งมันคงไม่สำเร็จถ้าจะทำเพียงคนเดียว ผมทำเองคนเดียวไม่ได้และไม่ไหวแน่นอน ต้องมีการร่วมแรงร่วมใจจากหลายๆ ภาคส่วน ทั้งทางวัดเอง ซึ่งนำโดยเจ้าอาวาส พระครูพิทักษ์ ปทุมมากร เจ้าคณะอำเภอโชคชัย แล้วก็พี่น้องในชุมชนทุกๆ คนที่อาสากันมาร่วมแรงแรงใจทำด้วยกัน แล้วก็ห้างร้านต่างๆ ทั้งในเขตอำเภอโชคชัยและที่อื่นๆ ซึ่งมาสนับสนุนทั้งกำลังใจ ให้ทุนทรัพย์ และให้สิ่งของจำเป็นต่างๆ

อย่างที่พวกเราคุยกันคือ ทุกๆ ปีเราไม่ได้ทำเทียนพรรษาเพียงเพื่อหวังรางวัลหรือชื่อเสียง เราเน้นให้เป็นการสืบสานประเพณีอันดีงามนี้ให้อยู่ต่อไป สืบสานพระพุทธศาสนา ความสวยงามของงานช่างไทย อยากให้ชาวไทยและชาวโลกเข้าใจและภูมิใจในความเป็นไทยที่เราแสดงออกไป ให้รู้ว่าชาวบ้านรอบๆ วัดเล็กๆ ในอำเภอเล็กๆ อย่างโชคชัยก็สามารถสร้างงานที่ยิ่งใหญ่ สวยงาม และมีคุณค่าแบบนี้ได้ครับ

ปีที่แล้วพลาดแชมป์อย่างน่าเสียดาย ปีนี้คาดหวังว่าจะทวงตำแหน่งแชมป์คืนได้ไหมครับ |

ก็ทำไปเรื่อยๆ ได้ก็ดีไม่ได้ก็ไม่เป็นไร คือได้มาเยอะแล้ว จริงๆ มันก็อิ่ม มาถึงวันนี้เราคิดว่าเราทำเพื่อเป็นประเพณีจริงๆ อาจารย์ท่านก็บอกว่าจะแพ้จะชนะก็ไม่ต้องเสียใจอะไรหรอก เราก็ตามนี้

เอาจริงๆ เราไม่ได้หวังรางวัล แต่สำหรับชาวบ้านที่ช่วยกันสร้างช่วยกันทำมาโดยตลอด รางวัลก็เป็นขวัญกำลังใจให้พวกเขาได้ดีเหมือนกัน ซึ่งสำหรับผมที่เป็นนายช่างใหญ่ก็มีหน้าที่ทำให้พวกเขาเบิกบานใจ มีความสุขที่สุดเท่าที่จะทำได้ ซึ่งก็คือการได้ถ้วยฯ ก็ต้องมีการคิดวางแผนแล้วว่าจะทำอย่างไรให้ขบวนเทียนพรรษาของเราถูกใจผู้ชมและคณะกรรมการที่สุด อย่างถ้าเป็นเมื่อก่อนเขาจะเน้นการให้คะแนนที่ต้นเทียนมากที่สุด เมื่อก่อนจาก 100 คะแนน ต้นเทียนจะอยู่ที่ 60 คะแนน จัดองค์ประกอบตัวรถอีก 40 คะแนน แต่ในปีต่อๆ มาก็ค่อยๆ ปรับสัดส่วนต่างๆ อย่างคะแนนต้นเทียนก็ลดลงมาเหลือ 50 คะแนน ปีหลังๆ  ก็ค่อยๆ ลดลงมาเรื่อยๆ เขาจะไปดูที่ตัวรถมากขึ้น อย่างเมื่อปีที่แล้วต้นเทียนอยู่ที่ 35 คะแนน อันนี้ลดเยอะมาก เยอะเกินไป แต่ปีนี้เท่าที่ฟังๆ มา คะแนนต้นเทียนจะอยู่ที่ 40 ส่วนภาพรวมองค์ประกอบรถจะเป็น 60 คะแนน พอเขาลดในตัวต้นเทียนลงเราก็ซอฟต์ลง ปีนี้ก็เลยตั้งใจว่าจะเอาต้นเทียนให้เสร็จแล้วไปลุยรถแห่เทียนอย่างเดียวครับ

รอยยิ้มแห่งความสุขของหนึ่งในคณะพรรคนักทำเทียนแห่งวัดใหม่ฯ

การทำขบวนเทียนต้องใช้งบประมาณมากเหมือนกัน เงินทุนของวัดใหม่ฯได้มาจากไหนบ้างครับ |

ก็เป็นการเก็บสะสมตั้งแต่ปีที่แล้วครับ ทั้งจากเงินรางวัลของปีก่อน จากเงินบริจาค อีกส่วนหนึ่งก็เป็นเงินจากทางวัดนี่ละครับ เพราะพูดตรงๆ ว่าการทำขบวนเทียนต้องใช้ทุนต่อปีเยอะมาก ประมาณ 2-3 แสนบาท ส่วนที่ราคาแพงก็จะเป็นในส่วนของเหล็กครับ คือแทบทั้งหมดถูกใช้ไปกับการซื้อโครงเหล็กอะไรต่างๆ จริงๆ ก็ไม่ได้ซื้อเหล็กใหม่ทั้งหมดนะครับ เพราะเราก็จะใช้ตัวเก่าแล้วเอาหุ่นโครงเดิมมาดัดท่าทางแต่งใหม่เพื่อประหยัดงบและเวลา อย่างชุดม้าตัวเล็กนั่นเป็นม้าเก่าปีก่อนๆ แต่ส่วนที่ขึ้นใหม่ก็เยอะ ม้าตัวใหญ่เราก็ทำขึ้นมาใหม่เข้าสเกลใหม่

ในส่วนของเทียนนี่เราแทบไม่ต้องซื้อเลย เป็นเทียนเก่าจากปีก่อนๆ เราเอามาหลอมใหม่ เทียนที่ใช้บางส่วนก็รับบริจาคตามวัดต่างๆ ที่ช่วยสนับสนุนครับ

โชคชัยถือเป็นอำเภอที่ทำขบวนเทียนพรรษากันเยอะมาก เป็นอำเภอสำคัญของโคราชที่ขึ้นชื่อลือเลื่องในเรื่องของศิลปะการทำเทียน ที่สำคัญคือขับเคี่ยวกันสูสีมากๆ บนเวทีการประกวดในแต่ละปี ผลัดแพ้ผลัดชนะตลอด ถามจริงๆ แข่งขันกันดุเดือดไหมครับ |

ไม่นะครับ เพราะทุกวัดทุกคนที่ร่วมทำเทียนในแต่ละวัดคือมีวัตถุประสงค์เดียวกันคือ มาร่วมกันทำเพื่อสืบสานประเพณีอันดีงามนี้ให้อยู่ต่อไป สืบสานพระพุทธศาสนา ความสวยงามของงานช่างไทย งานช่างโคราช ส่วนตัวผมรู้จักและสนิทกันกับพี่ๆ เพื่อนๆ ที่ทำเทียนในแต่ละวัดครับ ก็ไปสังสรรค์กัน พูดคุยเฮฮา สังคมแบบนี้มันแคบครับ รู้จักกันหมด เราจะไม่มีแบบที่กลั่นแกล้งกัน พาลใส่กัน ท้าตีท้าต่อย หรือแอบปิดบังอะไรกันนะครับ อย่างตัวผมก็ไม่ปิดนะครับ ก็มีช่างที่เขาไม่ถนัดลายนั้นลายนี้เข้ามาดูงานขอคำปรึกษา เราก็แนะนำกัน ในเขตนี้เรารู้จักกันหมด

ฝากถึงงานประเพณีแห่เทียนพรรษาโคราชครับ |

ก็อยากให้มาเที่ยวชมงานกันเยอะๆ นะครับ ปีนี้ผมเชื่อว่าทุกวัดทุกคนที่มาร่วมกันทำเทียนพรรษาเต็มที่ครับ อยากให้ทุกคนที่มาชมขบวนเทียนมีความสุข ได้รู้ว่างานศิลป์ของโคราชก็ไม่แพ้ใคร อย่างผมมีเพื่อนที่ทำงานอยู่เทศบาลอุบลฯ ซึ่งเป็นฝ่ายจัดงานมันก็บอกว่า ตั้งแต่โคราชบูมขึ้นมางานแห่เทียนที่อุบลฯเงียบเลย ผมเคยคุยกับคนๆ หนึ่งที่เขามาชมงาน เขาบอกว่าครั้งแรกเขาจะไปอุบลฯแต่เขาเห็นขบวนเทียนที่ด่านเกวียนเคลื่อนผ่านก็ต้องหยุดดู เขาบอกว่ามันใหญ่โตมโหฬารจัง เขาถามคนแถวนั้นว่าเทียนนี่ชนะที่ 1 มาจากโชคชัยหรือเปล่า คนที่อยู่ที่นั่นเขาก็บอกว่าอันนี้ได้ที่ 3 เขาก็ตกใจแล้วก็อยากเห็นว่าแล้วที่ได้ที่ 1 มันจะขนาดไหน เพราะขนาดที่ 3 ยังสวยงามขนาดนี้ พอเขาเห็นแบบนั้นเขาก็ตีรถกลับมาโคราช มาพักที่นี่เลย คือประเพณีแห่เทียนพรรษาของโคราชสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวได้จริงๆ ให้เขาอยากมาชมงาน ก็อยากให้คนโคราชมาชมกันเยอะๆ  ขนาดคนต่างถิ่นยังอยากเข้ามาดูเลย

ปีนี้เองทางวัดใหม่ฯเราตั้งใจทำเทียนพรรษาขึ้นมาเพื่อถวายน้อมส่งเสด็จในหลวงรัชกาลที่ 9 สู่สวรรคาลัย มีการแกะต้นเทียนเป็นพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระองค์ท่าน ต้น โดยที่ขบวนรถมีการจัดไว้อาลัยท่านอีก ก็ตั้งใจครับ ก็อยากจะเชิญชวนไม่ว่าจะเป็นชาวโคราชหรือต่างจังหวัดอยากจะให้มาชมกัน เพราะเราตั้งใจทำกันอย่างเต็มที่


Writer : พลเชษฐ์ พันธ์พิทักษ์

Photo : ฤทธิเดช เถียมสันเทียะ

Comments

Powered by Facebook Comments